Grupa SIS
NewConnect.infoNewConnect.info Podatnik.infoPodatnik.info Korporaty.plKorporaty.pl

Jak inwestować:

Wprowadzenie do obligacji

Obligacja to papier wartościowy, w którym emitent jest dłużnikiem obligatariusza (posiadacza obligacji) i zobowiązuje się do spełnienia określonych świadczeń wobec niego.
Pojęcie Definicja
Emitent obligacji Podmiot pozyskujący finansowanie przy wykorzystaniu obligacji.
Obligatariusz Posiadacz obligacji
Wartość nominalna Kwota pożyczki udzielonej przez obligatariusza emitentowi obligacji, która spłacana jest w momencie wykupu obligacji przez emitenta. Od tej kwoty naliczane jest oprocentowanie obligacji.
Termin wykupu (termin zapadalności) Okres od daty emisji obligacji do dnia wykupu
Wykup obligacji Zwrot przez emitenta udzielonej pożyczki w wysokości wartości nominalnej obligacji powiększonej o ewentualne odsetki za ostatni okres odsetkowy
Oprocentowanie (kupon) Świadczenie płacone co pewien ustalony okres (1 rok, 6 miesięcy, 3 miesiące) posiadaczowi obligacji przez emitenta w zamian za udzieloną pożyczkę
Terminy płacenia odsetek (okres odsetkowy, terminy odsetkowe) Okres, za który emitent wypłaca odsetki. Płatności kuponowe występują co pewien określony okres (1 rok, 6 miesięcy, 3 miesiące)
Cena emisyjna Cena sprzedaży obligacji na rynku pierwotnym.
Kurs obligacji (cena czysta) Cena obligacji wyrażona jako procent wartości nominalnej, nie uwzględnia odsetek narosłych od końca poprzedniego okresu odsetkowego do dnia zakupu obligacji
Cena rozliczeniowa obligacji (cena brudna) Cena, po której sprzedawane są obligacje w transakcjach giełdowych, zawiera wartość odsetek narosłych od końca poprzedniego okresu odsetkowego do dnia zakupu obligacji


Świadczenia wynikające z obligacji

Świadczenia z obligacji mogą mieć charakter zarówno pieniężny, jak i niepieniężny. Są czymś w rodzaju wynagrodzenia za pożyczkę udzieloną emitentowi obligacji. Emitent musi zaoferować obligatariuszowi odpowiednie wynagrodzenie za udzieloną mu pożyczkę, wynikające z ryzyka inwestycji w dane instrumenty, a także np. ze zmiennej wartości pieniądza w czasie.

Wysokość wynagrodzenia płaconego przez emitenta posiadaczowi obligacji uzależniona jest od ich oprocentowania. Ze względu na rodzaj oprocentowania można podzielić obligacje na:

  • Obligacje zerokuponowe – obligacje, które nie są oprocentowane i nie wypłacają odsetek. Emitent wykupuje je po wartości nominalnej. Wynagrodzenie z takich obligacji odbywa się na zasadzie dyskonta, tzn. obligatariusz płaci określoną kwotę, znając wysokość płatności w dniu wykupu.
  • Obligacje o stałym oprocentowaniu – są oprocentowane przez cały okres do wykupu według stałej stopy procentowej.
  • Obligacje o zmiennym oprocentowaniu – ich oprocentowanie zmienia się w poszczególnych okresach odsetkowych. Składa się na nie pewna stała marża wynikająca z ryzyka inwestycyjnego oraz zmienna stopa odniesienia (w Polsce WIBOR), która wynika z kosztu pieniądza na rynku.
  • Obligacje indeksowane – są rodzajem obligacji o zmiennym oprocentowaniu, w ich przypadku wielkością odniesienia jest inflacja.

Zakup obligacji o stałym oprocentowaniu jest korzystny z punktu widzenia inwestora, gdy prognozowany jest spadek inflacji. W przeciwnym przypadku korzystniejsze jest kupno papierów o zmiennym oprocentowaniu. Posiadacz obligacji indeksowanej dostaje płatności w wysokości zaktualizowanej w zależności od kształtowania się poziomu inflacji.

Emisja obligacji o stałym oprocentowaniu oraz obligacji zerokuponowych jest korzystna z punktu widzenia emitenta, ponieważ już w chwili emisji może on określić koszty pozyskania finansowania. W przypadku obligacji zmiennych istnieje ryzyko nadmiernego wzrostu kosztów emitenta, gdy rynkowe stopy wzrosną.

Świadczenie pieniężne z obligacji może być również uzależnione od wysokości przychodów z inwestycji lub wielkości majątku przedsiębiorstwa. Rozwiązania takie dopuszczalne są w przypadku obligacji przychodowych, które zostały uregulowane w ustawie o obligacjach.

Świadczenie niepieniężne wynikają z następujących rodzajów obligacji:

  • obligacje zamiennych,
  • obligacji z prawem pierwszeństwa.

Obligacje zamienne składają się z obligacji zwykłej i opcji kupna akcji spółki i pozwalają na zamianę obligacji na akcje. Z kolei obligacje z prawem pierwszeństwa pozwalają subskrybować akcje spółki z pierwszeństwem przed jej akcjonariuszami.

Emisja obligacji zamiennych jest dogodna dla perspektywicznych spółek w początkowych fazach rozwoju. Pozwala uniknąć rozwodnienia kapitału zakładowego i ograniczyć liczbę akcjonariuszy. Założyciele mają dzięki temu decydujący wpływ na określenie strategii spółki na wczesnym etapie rozwoju. Kapitał pozyskany przez emisję obligacji zamiennych nie obniża wskaźnika EPS (zysk netto na 1 akcję), aż do ich zamiany na akcje. Ilość akcji, jaką może uzyskać obligatariusz za jedną posiadaną obligację, określa współczynnik konwersji. Obligacje zamienne mogą być również stosowane przez spółki, które znajdują się w sytuacji niepozwalającej na przeprowadzenie emisji akcji na oczekiwanych warunkach, np. gdy wycena rynkowa jest na niskim poziomie.

Zamiana posiadanych przez obligatariusza obligacji na akcje będzie korzystna, jeżeli rynkowa wartość akcji przypadających na jedną obligację przewyższa cenę obligacji uwzględniającą naliczone odsetki. W przeciwnym razie warto trzymać obligację do terminu wykupu. Oprocentowanie obligacji zamiennych jest niższe niż zwykłych, ponieważ opcja w nich zawarta posiada pewną wartość.

Pozostałe klasyfikacje obligacji

Klasyfikacja obligacji ze względu na rodzaj emitenta:

  • obligacje korporacyjne – emitowane przez przedsiębiorstwa,
  • obligacje emitowane przez banki i inne instytucje finansowe (na rynku Catalyst znajdują się obligacje banków spółdzielczych),
  • obligacje komunalne – emitowane przez JST,
  • obligacje skarbowe – emitowane przez Skarb Państwa,
  • obligacje emitowane przez instytucje międzynarodowe np. MFW.

Klasyfikacja obligacji ze względu na miejsce emisji obligacji:

  • krajowe – obligacje emitowane na rynku krajowym,
  • zagraniczne – obligacje emitowane przez podmiot zagraniczny, wyrażone w walucie kraju, w której są sprzedawane,
  • euroobligacje – obligacje sprzedawane na rynku międzynarodowym, denominowane w dowolnej walucie.

Klasyfikacja obligacji ze względu na wysokość ceny emisyjnej:

  • obligacje sprzedawane z dyskontem – ich cena sprzedaży jest niższa niż wartość nominalna,
  • obligacje sprzedawane po wartości nominalnej – sprzedawane po cenie nominalnej,
  • obligacje sprzedawane z premią – ich cena sprzedaży jest wyższa niż wartość nominalna.

Klasyfikacja obligacji ze wzglądu na oznaczenie obligatariusza:

  • imienne - wskazują na konkretnego właściciela obligacji. Obligatariusz może przenieść prawo ich własności na zasadzie cesji łącznie z wydaniem dokumentu obligacji,
  • na okaziciela - przeniesienie ich wartości odbywa się poprzez wręczenie nabywcy dokumentu obligacji przez podmiot zbywający. Obligacje zdematerializowane podlegają obrotowi na rynkach finansowych. Prawa z nich przysługują osobie określonej w ewidencji jako ich posiadacz.

Klasyfikacja obligacji ze względu na długość terminu do wykupu:

  • krótkoterminowe – wyemitowane na okres poniżej roku,
  • średnioterminowe – termin wykupu obligacji od jednego roku do pięciu lat,
  • długoterminowe – termin wykupu wynosi co najmniej 5 lat.

Podział obligacji ze względu na długość terminu do wykupu jest subiektywny. W publikacji zostały przyjęty najczęściej pojawiające się horyzonty czasowe.

Klasyfikacja obligacji ze względu na stopień zabezpieczenia:

  • niezabezpieczone – nie są objęte dodatkowym zabezpieczeniem,
  • częściowo zabezpieczone – obejmują dodatkową gwarancją zwrotu określony procent zainwestowanego kapitału,
  • całkowicie zabezpieczone – obejmują dodatkową gwarancją zwrotu całość zainwestowanego kapitału.

Rodzaje zabezpieczenia:

  • zabezpieczenia rzeczowe (hipoteka, zastaw) – są najpowszechniej stosowane
  • poręczenie osoby fizycznej
  • poręczenie podmiotu trzeciego

Inną formą zabezpieczenia stosowaną w przypadku obligacji przychodowych jest zawarcie umowy z bankiem reprezentantem.

Emitent odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania wynikające z obligacji, za wyjątkiem obligacji przychodowych, w przypadku których odpowiedzialność może zostać ograniczona w sposób wskazany w ustawie o obligacjach. Nie stanowi to jednak wystarczającego zabezpieczenia dla posiadaczy, ponieważ w przypadku likwidacji często bardzo ciężko jest ściągnąć z przedsiębiorstwa zobowiązania.

Zabezpieczenie emisji obligacji jest korzystne zarówno z punktu widzenia obligatariusza, jak i emitenta. Posiadacz obligacji zabezpieczonej może w łatwiejszy sposób odzyskać swoje pieniądze w przypadku kłopotów finansowych emitenta. Z kolei emitent dzięki temu może pozyskać większą ilość inwestorów ze względu na ograniczenie ryzyka. Wiąże się to również z niższym kosztem pozyskania finansowania, gdyż premia za ryzyko bezpieczniejszej inwestycji jest niższa.

Klasyfikacja obligacji ze względu na sposób spełnienia głównego świadczenia:

  • obligacje wykupywane jednorazowe,
  • obligacje wykupywane ratami, drogą losowania pewnych partii, serii,
  • obligacje wykupywane przed terminem (callable, putable),
  • renty – czas wykupu nie jest określony, emitent zobowiązuje się do płatności.

Obligacje putable zawierają opcję put (sprzedaży), która uprawnia posiadacza do wcześniejszego wykupu. W związku z tym posiadają one oprocentowanie niższe niż obligacje zwykłe. Z kolei wyższe oprocentowanie należy się obligatariuszom posiadającym obligacje callable. Wbudowana w nich opcja call (kupna) pozwala dokonać emitentowi wcześniejszego wykupu, w związku z czym musi on zaproponować posiadaczowi korzystniejsze warunki niż w przypadku obligacji zwykłych, ponieważ dotyczy go ryzyko reinwestycji środków pieniężnych otrzymanych przed terminem wykupu.

Wysokość stopy dochodu

Stopa zwrotu z obligacji w okresie do wykupu (YTM) określa, jaką stopę dochodu w skali roku uzyska inwestor, który zakupione obligacje przetrzyma do terminu wykupu i równocześnie będzie reinwestował odsetki do tego terminu po stopie YTM.

Wpływ na wysokość stopy dochodu mają następujące czynniki:

  • poziom stóp procentowych na rynku, wynikający głównie z wysokości prognozowanej inflacji,
  • ryzyko niedotrzymania warunków przez emitenta obligacji.

W przypadku, gdy spodziewany jest wzrost inflacji, inwestorzy zwiększają wymagania odnośnie stopy dochody. W przeciwnym sytuacji ulegają one zmniejszeniu.